تنبیه الخواطر :قیلَ لِلُقمانَ علیه السلام : ألَستَ عَبدَ آلِ فُلانٍ ؟ قالَ : بَلى . 
قیلَ : فَما بَلَغَ بِکَ ما نَرى؟ 
قالَ : صِدقُ الحَدیثِ ، وأداءُ الأَمانَةِ ، وتَرکُ ما لا یَعنینی ، وغَضُّ بَصَری ، وکَفُّ لِسانی ، وعِفَّةُ طُعمَتی ، فَمَن نَقَصَ عَن هذا فَهُوَ دونی ، ومَن زادَ عَلَیهِ فَهُوَ فَوقی ، ومَن عَمِلَهُ فَهُوَ مِثلی . 
وقالَ : یا بُنَیَّ ، لا تُؤَخِّرِ التَّوبَةَ ؛ فَإِنَّ المَوتَ یَأتی بَغتَةً . 
وقالَ : یا بُنَیَّ ، الشَّرُّ لا یُطفَأُ بِالشَّرِّ کَالنّارِ لا تُطفَأُ بِالنّارِ ، ولکِنَّهُ یُطفَأُ بِالخَیرِ کَالنّارِ تُطفَأُ بِالماءِ . 
یا بُنَیَّ ، لا تَشمَت بِالمَوتِ ، ولا تَسخَر بِالمُبتَلى ، ولا تَمنَعِ المَعروفَ . 
یا بُنَیَّ ، کُن أمینا تَعِش غَنِیّاً . . . 
یا بُنَیَّ ، اِتَّخِذ تَقوَى اللّه ِ تِجارَةً تَأتِکَ الأَرباحُ مِن غَیرِ بِضاعَةٍ ، فَإِذا أخطَأتَ خَطیئَةً فَابعَث فی أثَرِها صَدَقَةً تُطفِئها . 
یا بُنَیَّ ، إنَّ المَوعِظَةَ تَشُقُّ عَلَى السَّفیهِ کَما یَشُقُّ الصُّعودُ عَلَى الشَّیخِ الکَبیرِ . 
یا بُنَیَّ ، لا تَرثِ لِمَن ظَلَمتَهُ ، ولکِنِ ارثِ لِسوءِ ما جَنَیتَهُ عَلى نَفسِکَ ، وإذا دَعَتکَ القُدرَةُ إلى ظُلمِ النّاسِ فَاذکُر قُدرَةَ اللّه ِ عَلَیکَ . 
یا بُنَیَّ ، تَعَلَّم مِنَ العُلَماءِ ما جَهِلتَ ، وعَلِّمِ النّاسِ ما عَلِمتَ . حدیث
تنبیه الخواطر :به لقمان علیه السلام گفته شد : آیا تو غلام فلان طایفه نیستى؟ 
گفت : «آرى» . 
گفته شد : پس چه چیز ، تو را به آنچه مى بینیم ، رساند؟ 
گفت : «راستگویى ، امانتدارى ، رها کردن چیزى که به من مربوط نمى شود ، چشم پوشى ام ، نگه دارىِ زبانم ، و پاکىِ خوراکم . پس هر کس از اینها کم کند ، کمتر از من است و هر کس بر اینها بیفزاید ، بالاتر از من است و هر کس به اینها عمل کند ، همانند من است» . 
و گفت : «پسرم ! توبه را به تأخیر مینداز ؛ زیرا مرگ ناگهان مى آید» . 
و گفت : «پسرم ! شر با شر ، خاموش نمى گردد ، همچنان که آتش با آتش ، خاموش نمى شود . شر با خیر خاموش مى گردد ، چنان که آتش با آب ، خاموش مى شود . 
پسرم ! به مرگ ، سرکوفت نزن و گرفتار را تمسخر نکن و از معروف ، باز ندار . 
پسرم ! امین باش تا بى نیاز زندگى کنى ... . 
پسرم ! تقوا را پیشه خود کن تا سودها بدون سرمایه نزد تو آیند . پس هر گاه گناهى مرتکب شدى ، در پىِ آن ، صدقه اى بده تا آن را خاموش کند . 
پسرم ! موعظه بر سفیه ، سخت مى آید ، چنان که صعود کردن و سر بالایى رفتن ، بر پیر فرتوت ، سخت مى آید . 
پسرم ! براى کسى که به او ستم روا داشتى ، ناله نکن ؛ بلکه به خاطر زشتىِ جنایتى که بر خود کردى ، بنال . هر گاه قدرت ، تو را به ستم بر مردم وا داشت ، قدرت خدا بر خودت را به یاد بیاور . 
پسرم ! از دانشمندان ، آنچه را نمى دانى ، بیاموز و آنچه را مى دانى ، به مردم یاد بده» .